Ξαναζεσταμένο «Σχέδιο Ανάν»: Η νέα παγίδα για την Κύπρο

Η Τουρκία θέλει την Ευρώπη — και το Κυπριακό εμποδίζει

Η Τουρκία έχει ξεκαθαρίσει τις ευρωπαϊκές της φιλοδοξίες: αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, ελευθέρωση των θεωρήσεων Σένγκεν για τους Τούρκους πολίτες, ενεργός ρόλος στη νέα αμυντική αρχιτεκτονική της Ευρώπης. Παρά τη διπλωματική της δραστηριότητα, η Άγκυρα συναντά ένα εμπόδιο που δεν μπορεί να παρακάμψει: το Κυπριακό. Όσο η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει μέλος της ΕΕ και η τουρκική κατοχή συνεχίζεται, η προσέγγιση Τουρκίας-Ευρώπης θα σκοντάφτει πάντα στο ίδιο πρόβλημα.

Νέα Πενταμερής και ένα σχέδιο που «τα έχει όλα»

Για να ξεπεραστεί αυτό το αδιέξοδο, βρίσκεται σε εξέλιξη η προετοιμασία μιας νέας Διάσκεψης 5+1 — με τη συμμετοχή Ελλάδας, Τουρκίας, Βρετανίας, Κύπρου, τουρκοκυπριακής πλευράς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με δημοσίευμα της κυπριακής εφημερίδας «Πολίτης», ένα αναλυτικό σχέδιο διευθέτησης έχει ήδη επιδοθεί στις εμπλεκόμενες πλευρές. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι το σχέδιο αυτό θυμίζει έντονα το «Σχέδιο Ανάν» — εκείνο το κείμενο που οι Ελληνοκύπριοι απέρριψαν με ποσοστό 76% στο δημοψήφισμα του 2004 — και φέρεται να έχει συνταχθεί από τα ίδια διπλωματικά εργαστήρια του Λονδίνου.

Η «δημιουργική ασάφεια» ως παγίδα

Το χαρακτηριστικό γνώρισμα του νέου σχεδίου είναι η λεγόμενη «δημιουργική ασάφεια»: το κείμενο έχει διατυπωθεί με τέτοιον τρόπο ώστε η ελληνοκυπριακή πλευρά να μπορεί να το παρουσιάζει ως ομοσπονδιακή λύση, ενώ η τουρκική πλευρά να το επικαλείται ως συνομοσπονδιακή ρύθμιση. Δύο αντίθετες ερμηνείες για το ίδιο κείμενο. Το σχέδιο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, διατάξεις για την απόδοση της Αμμοχώστου στους νόμιμους ιδιοκτήτες της, αλλά και για την παράδοση της πεδιάδας της Μεσαορίας και της περιοχής της Μόρφου.

Παγίδα διπλής εξόδου

Οι αναλυτές που εξετάζουν το σχέδιο επισημαίνουν ότι αποτελεί μια παγίδα που «κερδίζει» ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα:

• Αν οι Ελληνοκύπριοι το αποδεχτούν: η σημερινή Κυπριακή Δημοκρατία ουσιαστικά εκμηδενίζεται και το νησί τίθεται υπό έλεγχο διεθνών παραγόντων και της Άγκυρας.
• Αν το απορρίψουν: αίρεται σε μεγάλο βαθμό το εμπόδιο του Κυπριακού για την προσέγγιση Τουρκίας-ΕΕ, αφού η διεθνής κοινή γνώμη θα αποδώσει την αποτυχία στη «δύσκαμπτη» ελληνοκυπριακή πλευρά.

Με άλλα λόγια, και τα δύο σενάρια εξυπηρετούν τουρκικά συμφέροντα. Αυτή η αρχιτεκτονική δεν αφήνει πολλά περιθώρια για αισιοδοξία.

Τι αποκαλύπτουν οι δηλώσεις Μπαχτσελί

Ενδεικτικό της πραγματικής τουρκικής θέσης είναι το πρόσφατο μήνυμα του αρχηγού του εθνικιστικού κόμματος ΜΗΡ, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, συγκυβερνήτη του Ερντογάν, στην κοινοβουλευτική του ομάδα. Ο Μπαχτσελί ήταν ξεκάθαρος: η Τουρκία αναγνωρίζει μόνο δύο έθνη, δύο κράτη και δύο κυρίαρχες οντότητες στην Κύπρο. Η εγγυητική της παρουσία δεν διαπραγματεύεται. Η Κύπρος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της «Γαλάζιας Πατρίδας» — της τουρκικής θαλάσσιας δοκτρίνας που εκτείνεται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν αμέσως μετά την έγκριση της Έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας. Δεν πρόκειται για κομματική ρητορεία. Το ΜΗΡ λειτουργεί ιστορικά ως η «πυξίδα» του τουρκικού βαθέος κράτους — εκφράζει τις θέσεις που το επίσημο κράτος δεν επιθυμεί να πει δημόσια.

Η ανάγκη για διαφανείς διαπραγματεύσεις και δημοκρατική εγρήγορση

Το Κυπριακό παραμένει ανοικτή πληγή για τη δημοκρατία στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Κάθε νέο σχέδιο διευθέτησης που προωθείται πίσω από κλειστές πόρτες, χωρίς πλήρη δημόσια διαβούλευση και χωρίς σαφή δημοκρατική νομιμοποίηση, κινδυνεύει να επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος. Οι πολίτες — τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ελλάδα — έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν τι ακριβώς διαπραγματεύονται οι κυβερνήσεις τους και με ποιες εγγυήσεις. Η «δημιουργική ασάφεια» δεν είναι διπλωματική τέχνη — είναι εργαλείο κατά της διαφάνειας και της λαϊκής κυριαρχίας.