Παράδοση στην Τουρκία ή Πόλεμος για το Ισραήλ; Η Ελλάδα αξίζει καλύτερα

Ένα δίλημμα χωρίς νικητές

Όταν παρατηρεί κανείς τη δημόσια συζήτηση για την ελληνική εξωτερική πολιτική, αντιλαμβάνεται ένα περίεργο φαινόμενο: το πολιτικό φάσμα φαίνεται να χωρίζεται σε δύο στρατόπεδα που, παρά τις 겉 φαινομενικές διαφορές τους, οδηγούν στην ίδια κατάληξη — στην υποβάθμιση του ελληνικού εθνικού συμφέροντος. Από τη μία, δυνάμεις που φαίνονται έτοιμες να εκχωρήσουν κυριαρχικά δικαιώματα υπό τουρκική πίεση. Από την άλλη, εκείνοι που μιλούν για σκληρές γεωπολιτικές απαντήσεις, αλλά στην πράξη φαίνεται να εκφράζουν τη λογική τρίτων συμφερόντων, κυρίως ισραηλινών.

Το ερώτημα που πρέπει να τεθεί με σαφήνεια είναι: πού βρίσκεται η Ελλάδα στο κέντρο αυτής της εξίσωσης; Ποια πολιτική πράγματι υπηρετεί τον ελληνικό λαό — και όχι ξένες δυνάμεις, αδιάφορα αν αυτές βρίσκονται στην Άγκυρα, στο Τελ Αβίβ ή στην Ουάσινγκτον;

Το πρόβλημα της γεωπολιτικής «ανάλυσης»

Στον δημόσιο διάλογο, πληθαίνουν φωνές που προτείνουν εξαιρετικά ακραίες θέσεις: από «προληπτικό πόλεμο» με την Τουρκία, ως «στρατιωτική απελευθέρωση» της Κύπρου, έως αποκλειστική στοίχιση με αμερικανο-ισραηλινές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Το κοινό αυτών των απόψεων είναι η απουσία οποιασδήποτε σοβαρής ανάλυσης για το κόστος που θα κληθεί να πληρώσει η ελληνική κοινωνία σε μια τέτοια κατεύθυνση.

Η γεωπολιτική ανάλυση δεν είναι ουδέτερη. Κάθε θέση υπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα. Το ζητούμενο για τους πολίτες είναι να μάθουν να αναρωτιούνται: ποιος ωφελείται; Πριν αποδεχτούν ως «εθνική ανάγκη» κάθε σενάριο σύγκρουσης ή υποταγής, πρέπει να εξετάζουν ποιος τα διατυπώνει και ποια συνδέσεις φέρει.

Η αδιαφορία για την κοινωνική κρίση

Ενώ οι πολιτικές ελίτ ασχολούνται με γεωπολιτικά σχήματα και διπλωματικούς ελιγμούς, η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει οξύτατα προβλήματα επιβίωσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, σημαντικό τμήμα του πληθυσμού αντιμετωπίζει δυσκολίες στη διατροφή και στην κάλυψη βασικών αναγκών. Η ακρίβεια, η ανεργία και η εξαθλίωση της μεσαίας τάξης αποτελούν υπαρκτά φαινόμενα που επηρεάζουν εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας.

Αυτή η κοινωνική πραγματικότητα απουσιάζει παντελώς από την εξωτερικοπολιτική ατζέντα. Σαν να ζουν σε δύο παράλληλους κόσμους: ένας κόσμος γεωπολιτικών σεναρίων και ένας κόσμος καθημερινής δυσκολίας. Μια πολιτική που δεν έχει ρίζες στη σύνδεσή της με την κοινωνία δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι υπηρετεί το εθνικό συμφέρον.

Τι σημαίνει πραγματικά «εθνικό συμφέρον»

Το εθνικό συμφέρον δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι η ασφάλεια, η ευημερία και η αξιοπρέπεια των πολιτών. Περιλαμβάνει:

• Σχέσεις γειτονίας που αποτρέπουν τη σύγκρουση και διασφαλίζουν την κυριαρχία
• Ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική που δεν εξαρτάται από εντολές τρίτων
• Εσωτερική συνοχή μέσω κοινωνικής δικαιοσύνης και αντιμετώπισης της φτώχειας
• Διπλωματία βασισμένη στο διεθνές δίκαιο, όχι στη λογική των «ισχυρών»

Η ανάγκη για πολιτική ειλικρίνεια

Η ελληνική κοινωνία έχει ανάγκη από πολιτικές ηγεσίες που θα μιλούν με ειλικρίνεια για τα πραγματικά διλήμματα. Που δεν θα κρύβουν τις εξαρτήσεις τους πίσω από εθνικιστικές ρητορείες, ούτε θα παρουσιάζουν την υποχώρηση ως «ρεαλισμό». Η πολιτική διαφάνεια σε θέματα εξωτερικής πολιτικής — ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια, σε ποιον λογοδοτεί — είναι βασική προϋπόθεση για μια δημοκρατική χώρα.

Αν η Ελλάδα θέλει να βγει από το δίλημμα «παράδοση ή πόλεμος», χρειάζεται πολίτες που κάνουν ερωτήσεις, κινήματα που ελέγχουν την εξουσία και ηγεσίες που θέτουν το κοινό καλό πάνω από γεωπολιτικά παιχνίδια ξένων δυνάμεων.